Województwo · Polska
Ani orzeł, ani jeden znak. Podkarpackie nosi tarczę dzieloną: gryf po jednej stronie, lew po drugiej, a ponad nimi krzyż. Trzy godła zamiast jednego — dokładnie to, czego polska tradycja herbów ziemskich unika, i co w tym samym 2000 roku odrzucił sejmik śląski.
Flag
Not available
Coat of Arms
Not available
Herb — gryf, lew i krzyż kawalerski na tarczy dzielonej w słup.
Na tarczy dwudzielnej w słup: w polu czerwonym gryf ukoronowany srebrny wspięty, w polu błękitnym lew ukoronowany złoty wspięty o języku czerwonym. Ponad nimi krzyż kawalerski srebrny.
Trzy godła na jednej tarczy, z czego dwa zwierzęta zwrócone ku sobie, a krzyż położony w górze ponad linią podziału, na obu polach naraz. Herb ustanowiła uchwała nr XXI/212/2000 Sejmiku Województwa Podkarpackiego w Rzeszowie z 28 sierpnia 2000 roku.
W heraldyce strony tarczy liczy się z punktu widzenia tego, kto ją trzyma, a nie patrzącego: pole prawe jest po naszej lewej stronie. Przy herbie dzielonym, gdzie kolejność pól coś znaczy, warto o tym pamiętać, zestawiając opis słowny z rysunkiem.
Rzecz, która rzuca się w oczy po obejrzeniu pozostałych piętnastu herbów wojewódzkich: ten jest podzielony. Czternaście województw nosi jedno godło w jednym polu — orła, gryfa, żubra. Tarczę dzieloną mają tylko dwa: podkarpackie i kujawsko-pomorskie.
Nie jest to drobiazg stylistyczny. Polska tradycja herbów ziemskich unika podziałów tarczy, i to nie z przyzwyczajenia, lecz świadomie. Najlepszy dowód pochodzi z tego samego roku: w 2000 sejmik województwa śląskiego miał do wyboru trzy projekty, z których dwa dzieliły tarczę, i odrzucił oba — właśnie dlatego, że taka forma „byłaby sprzeczna z tradycją polskich herbów ziemskich, unikających podziałów tarczy herbowej”.
Dwa sejmiki, ten sam rok, przeciwne rozstrzygnięcia. Różnica polega na tym, że Śląskie miało do dyspozycji jeden znak obejmujący całość — orła Piastów górnośląskich — a Podkarpackie takiego znaku nie miało. Województwo złożono z ziem o odmiennych tradycjach heraldycznych i żadne pojedyncze godło ich nie obejmowało.
Srebrny gryf pochodzi z herbu ziemi i województwa bełskiego, którego blazonowanie brzmiało: w polu czerwonym gryf srebrny pod złotą koroną, wspinający się przednimi łapami do góry.
Województwo bełskie utworzył w 1462 roku Kazimierz IV Jagiellończyk, po przyłączeniu ziemi bełskiej do Korony. Należało do prowincji małopolskiej, a stolicą był Bełz.
Było najmniejsze ze wszystkich województw małopolskich: w XVII wieku liczyło 483 wsie i 33 miasta i miasteczka, a poza Bugiem nie miało większych rzek. Po pierwszym rozbiorze w 1772 roku prawie całe znalazło się pod panowaniem Austrii; przy Koronie zostało miasteczko Korytnica z szesnastoma wsiami, miasto Dubienka z dziesięcioma włościami i dwie wsie duchowne.
I tu rzecz osobliwa: Sejm Wielki nie pozwolił województwa znieść. Nadal obierano dwóch posłów i deputata trybunalskiego, a sejmiki odbywały się w kościele farnym w Dubience. Ponieważ województwo liczyło już tylko kilka mil kwadratowych, dopuszczono do sejmikowania w nim obywateli ziemi chełmskiej i Wołynia posiadających tam posesje dziedziczne. Województwo bełskie przestało istnieć dopiero po drugim rozbiorze, 23 listopada 1793 roku.
Jego gryf zajmuje dziś połowę tarczy polskiego województwa — znak jednostki, która przez dwadzieścia lat trwała głównie dlatego, że nie chciano jej skreślić.
Złoty ukoronowany lew w polu błękitnym to lew ruski: herb księstwa halicko-wołyńskiego, ziemi lwowskiej i województwa ruskiego. Od czasu przyłączenia Rusi Czerwonej do Korony przedstawiano go wspinającego się na skałę. Ten sam lew znajduje się w herbie Lwowa.
Samorząd województwa podkarpackiego wskazuje jako bezpośrednie odniesienie herb dawnego województwa lwowskiego. W innych opracowaniach spotyka się odesłanie do województwa ruskiego I Rzeczypospolitej — chodzi o to samo godło, tylko o inną jednostkę, która je nosiła.
Najciekawsze jest pochodzenie samych barw. Złoto i błękit lwa ruskiego nawiązują do barw herbu księstwa opolskiego i pochodzą z okresu rządów namiestniczych Władysława Opolczyka na Rusi Czerwonej w XIV wieku.
To znaczy, że złoto na błękicie, które nosi województwo opolskie i śląskie pod postacią orła, trafiło na drugi koniec dzisiejszej Polski wraz z księciem górnośląskim — i wróciło po sześciu wiekach na tarczę podkarpacką pod postacią lwa. Te same dwie barwy dały też, jak podają źródła, barwy fladze Ukrainy.
Chorągiew ziemi lwowskiej walczyła pod Grunwaldem w 1410 roku — podobnie jak chorągwie, z których wzięto wzory herbów zachodniopomorskiego i mazowieckiego.
Srebrny krzyż kawalerski ponad obydwoma polami odnosi się, jak podaje samorząd, bezpośrednio do herbu stolicy województwa. Herb Rzeszowa przedstawia srebrny krzyż kawalerski na błękitnym tle.
Pierwsza miejska pieczęć pochodzi najprawdopodobniej z XV wieku; świadczy o tym gotycki kształt liter wokół krzyża o prostych ramionach. Na następnej, renesansowej pieczęci krzyż nieznacznie zmieniono.
Pod koniec XVIII wieku, gdy Rzeszów wszedł bezpośrednio do państwa Habsburgów, cesarz Józef II nakazał uzupełnić herby nowo nabytych ziem. Rzeszowski zmienił się wtedy nie do poznania: w centrum umieszczono kamienną skrzynię na przywileje miejskie, ze starym krzyżem na froncie i girlandami po bokach, a na jej wieku otwartą księgę (oświata), skrzyżowane miecze (waleczność) i kaduceusz (spokój i dobry handel).
Po 1918 roku rada miasta wystąpiła o zatwierdzenie krzyża srebrnobiałego w polu czerwonym, „by herb podkreślał barwy narodowe”. Zatwierdzenia nie uzyskano i sprawa ciągnęła się aż do 1939 roku. Dzisiejszy herb miasta potwierdzono dopiero 30 sierpnia 1990 roku.
Na tarczy wojewódzkiej krzyż pełni rolę, jakiej nie ma żadne z dwóch zwierząt: spina oba pola. Leży ponad linią podziału i należy do obu połówek naraz — jest jedynym elementem herbu, który nie dzieli, lecz łączy.
Flaga — pasy błękitne po bokach, pole srebrne z herbem pośrodku.
Płat trójdzielny w słup: po bokach węższe pola w kolorze błękitnym, pośrodku na szerszym polu srebrnym znajduje się herb województwa.
Proporcje płata wynoszą 5:8, a pasy mają się do siebie jak 1/5, 3/5 i 1/5 długości. Flagę ustanowiła uchwała nr XXI/213/2000 z 28 sierpnia 2000 roku — tego samego dnia co herb, ale osobną uchwałą.
Barwy odsyłają, jak podaje samorząd, zarówno do historycznego, jak i do współczesnego herbu Rzeszowa: błękit pola i srebro krzyża. Układ pionowy jest wśród polskich flag wojewódzkich rzadki — poza podkarpacką ma go jeszcze zachodniopomorska.
Tarczę dwudzielną w słup: w jednym polu czerwonym ukoronowanego srebrnego gryfa, w drugim błękitnym ukoronowanego złotego lwa o czerwonym języku, a ponad nimi srebrny krzyż kawalerski. Herb ustanowiła uchwała nr XXI/212/2000 Sejmiku Województwa Podkarpackiego z 28 sierpnia 2000 roku.
Według samorządu województwa: srebrny gryf pochodzi z herbu ziemi i województwa bełskiego, złoty lew z herbu dawnego województwa lwowskiego, a srebrny krzyż kawalerski odnosi się bezpośrednio do herbu stolicy województwa, Rzeszowa.
Bo województwo powstało z ziem o różnych tradycjach i żaden pojedynczy znak ich nie obejmował. Podkarpackie jest obok kujawsko-pomorskiego jedynym województwem z tarczą dzieloną; w tym samym 2000 roku sejmik śląski odrzucił dwa projekty z podziałem tarczy właśnie dlatego, że polska tradycja herbów ziemskich takich podziałów unika.
Był herbem księstwa halicko-wołyńskiego, ziemi lwowskiej i województwa ruskiego: złoty lew wspięty w polu błękitnym, a od przyłączenia Rusi Czerwonej do Korony wspinający się na skałę. Jego kolorystyka nawiązuje do barw herbu księstwa opolskiego i pochodzi z okresu rządów namiestniczych Władysława Opolczyka na Rusi Czerwonej w XIV wieku.
Płat o proporcjach 5:8, trójdzielny w słup: po bokach węższe pola błękitne, a pośrodku szersze pole srebrne z herbem województwa. Flagę ustanowiła uchwała nr XXI/213/2000 z 28 sierpnia 2000 roku, tego samego dnia co herb.
Ostatni przegląd redakcji Emblema Mundi: 25 września 2026.