Województwo · Polska
Czerwony gryf w polu srebrnym — znak Gryfitów, słowiańskiej dynastii książąt pomorskich. Wzór wzięto z konkretnego zabytku: z chorągwi zdobytej pod Grunwaldem na księciu szczecińskim Kazimierzu V, który walczył tam po stronie zakonu krzyżackiego i dostał się do niewoli Jagiełły.
Flag
Not available
Coat of Arms
Not available
Herb — czerwony gryf pomorski wspięty, w polu srebrnym.
W srebrnym (białym) polu hiszpańskiej tarczy herbowej czerwony, wspięty gryf pomorski ze złotym dziobem, złotymi pazurami, z wywiniętym ogonem i zwrócony w prawą stronę.
Opis jest niezwykle dokładny jak na uchwałę samorządową. Podaje nie tylko barwy i postawę godła, ale i kształt tarczy — hiszpański, czyli prostokątny o zaokrąglonej podstawie. Wśród szesnastu herbów wojewódzkich takie doprecyzowanie zdarza się rzadko.
Określenie „wspięty” znaczy: stojący na tylnych łapach, w postawie bojowej. Uchwała dodaje ten drugi termin wprost, jakby dla pewności.
Herb i flagę ustanowiła uchwała nr XVI/149/2000 Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego z 23 października 2000 roku. Rok wcześniej, uchwałą nr VIII/71/99 z 25 października 1999 roku, sejmik skierował projekty do zaopiniowania przez MSWiA.
Warto zwrócić uwagę na tę kolejność. Zachodniopomorskie najpierw poprosiło o opinię, poczekało rok i dopiero potem uchwaliło. Dla porównania: województwo pomorskie przyjęło swój herb mimo opinii negatywnej, a dolnośląskie musiało swój przerysować po dwóch odmowach.
Współczesny gryf nie jest rysunkiem dowolnym. Uzasadnienie uchwały wskazuje konkretny pierwowzór: gryfa z chorągwi księcia szczecińskiego Kazimierza V, zdobytej przez króla Władysława Jagiełłę pod Grunwaldem.
Kazimierz V (ur. ok. 1381, zm. 1434), książę szczeciński z dynastii Gryfitów, był sojusznikiem zakonu krzyżackiego. Jako dowódca sprzymierzonych z zakonem wojsk pomorskich walczył pod Grunwaldem i dostał się tam do niewoli króla polskiego.
Dalszy ciąg jest mniej spodziewany: po bitwie Jagiełło zaprosił go na ucztę triumfalną. Z niewoli książę wyszedł 8 czerwca 1411 roku, za poręczeniem Bogusława VIII, księcia stargardzkiego i słupskiego — i za cenę późniejszej współpracy książąt szczecińskich z Koroną.
Rzecz warta odnotowania na stronie o heraldyce: herb polskiego województwa odtworzono ze zdobyczy wojennej, z chorągwi przeciwnika. To nie jedyny taki ślad w polskiej heraldyce ziemskiej — chorągiew księcia oleśnickiego Konrada VII Białego, również zdobytą pod Grunwaldem, znamy z malunku z 1448 roku w Banderia Prutenorum, a po tej samej stronie pola bitwy walczyło pod własną chorągwią rycerstwo mazowieckie.
Gryfici to słowiańska dynastia książąt pomorskich, panująca na Pomorzu Zachodnim od XII do XVII wieku. Za jej historycznego protoplastę uważa się Warcisława I, księcia plemiennego związanego z grodami nad Parsętą, któremu Bolesław III Krzywousty w latach 1120–1123 nadał całe Pomorze Zachodnie jako lenno.
Nazwa rodu jest wtórna: ukształtowała się dopiero w XV wieku i wzięła się od gryfa, którego członkowie rodziny używali jako herbu od 1214 roku. Wcześniej znano ich jako Warcisławowiczów. Herb dał więc nazwę dynastii, a nie odwrotnie.
Jan Długosz twierdził, że Gryfici pomorscy wywodzą się z małopolskiego rodu Świebodziców. Opis ten przyjmowano bezkrytycznie aż do XIX wieku; dzisiejsza historiografia tę teorię porzuciła. Siedemnastowieczna tradycja rodowa odwoływała się z kolei do legendarnego Gryphusa, a drzewo genealogiczne z Mapy Lubinusa wskazywało na Świętobora.
Zasięg rodu wykraczał daleko poza Pomorze: Gryfici zasiadali również na tronach Danii, Szwecji i Norwegii. Dynastia wygasła w 1637 roku, na Bogusławie XIV.
Gryf pojawia się na pieczęciach książąt pomorskich od końca XII wieku; pierwszym, który się nim posłużył, był książę dymiński Kazimierz II. Herb jednopolowy przejęła linia książąt szczecińskich i używała go do połowy XV wieku. Za panowania Eryka II pojawił się herb pięciopolowy, a około 1530 roku, za Jerzego I, tak zwany herb wielki — dziewięciopolowy, złożony z herbów poszczególnych ziem.
Tu znajduje się odpowiedź na pytanie, które musi zadać każdy, kto ogląda mapę polskich województw: dlaczego są dwa gryfy i dlaczego różnych barw. Oba pochodzą z tego samego wielkiego herbu, ale z różnych pól:
Dwa województwa wzięły więc po jednym kwartale z tej samej tarczy. Nie są to dwa niezależne gryfy, tylko dwa pola jednego herbu, rozdzielone po czterech i pół wieku.
W pozostałych polach są jeszcze inne gryfy: czerwony w zielone pasy księstwa wendyjskiego, czarny z dwoma srebrnymi piórami ziemi bardzkiej, srebrny rybogryf ziemi uznamskiej — stworzenie o ciele ryby i głowie gryfa. Doszły do nich czarny połulew w czerwonej koronie i szachownica księstwa rugijskiego.
Pole pierwsze, księstwa szczecińskiego, przedstawia w polu błękitnym czerwonego gryfa. Barwa na barwie: to jawne złamanie zasady alternacji, która zabrania kłaść barwę na barwę.
Nie zawsze tak było. Do roku 1483 pole miało kolor złoty, a więc herb był poprawny. Cesarz Karol V zgodził się później na prośbę księcia Bogusława X, by przywrócić polu barwę złotą — lecz do zmiany nigdy nie doszło.
Zgoda cesarska na naprawienie błędu heraldycznego, której nie wykonano: rzecz na tyle osobliwa, że warto ją zapamiętać. O samej zasadzie alternacji mowa szerzej na stronie o herbie Polski.
Flaga — trzy równe pasy pionowe, z herbem na pasie czerwonym.
Płat podzielony na trzy równe pasy pionowe w kolorach: białym, czerwonym, białym. Na pasie czerwonym herb województwa.
Proporcje płata wynoszą 5:8, a barwę czerwoną określono w systemie Pantone jako 1795 CVC. Autorką opracowania graficznego jest Hanna Dąbrowska.
Układ pionowy jest wśród polskich flag wojewódzkich rzadkością — większość dzieli płat pasami poziomymi. Uchwała tłumaczy też obecność herbu na płacie: umieszczono go „wzorem polskiej tradycji”.
Same barwy pochodzą wprost z herbu: czerwień gryfa i srebro pola. Flaga nie dokłada niczego, czego nie ma na tarczy — ta sama zasada, której zabrakło w pierwszej fladze dolnośląskiej i którą wzorowo stosuje flaga małopolska.
W srebrnym polu hiszpańskiej tarczy herbowej czerwonego gryfa pomorskiego, wspiętego, ze złotym dziobem i złotymi pazurami, z wywiniętym ogonem i zwróconego w prawą stronę. Herb ustanowiła uchwała nr XVI/149/2000 Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego z 23 października 2000 roku.
Z chorągwi księcia szczecińskiego Kazimierza V, zdobytej przez króla Władysława Jagiełłę pod Grunwaldem. Kazimierz V był sojusznikiem zakonu krzyżackiego i dowodził w bitwie wojskami pomorskimi; dostał się do niewoli, a po bitwie został zaproszony na ucztę triumfalną i zwolniony 8 czerwca 1411 roku.
Barwami. Zachodniopomorski jest czerwony w polu srebrnym, pomorski czarny w polu złotym. Oba występują w wielkim dziewięciopolowym herbie Pomorza, ale w różnych polach: czerwony na srebrze to pole księstwa pomorskiego, czarny na złocie to pole księstwa kaszubskiego.
Słowiańską dynastią książąt pomorskich, panującą na Pomorzu Zachodnim od XII do XVII wieku. Za jej protoplastę uważa się Warcisława I, któremu Bolesław III Krzywousty nadał w latach 1120–1123 całe Pomorze Zachodnie jako lenno. Nazwa rodu ukształtowała się dopiero w XV wieku, od gryfa używanego jako herb od 1214 roku. Dynastia wygasła w 1637 roku na Bogusławie XIV.
Płat o proporcjach 5:8 podzielony na trzy równe pasy pionowe: biały, czerwony i biały, z herbem województwa umieszczonym na pasie czerwonym. Barwę czerwoną określono w systemie Pantone jako 1795 CVC. Autorką opracowania graficznego jest Hanna Dąbrowska.
Ostatni przegląd redakcji Emblema Mundi: 25 września 2026.