Województwo · Polska
Czarny orzeł w polu złotym, a przez jego skrzydła srebrna przepaska w kształcie sierpa z krzyżem pośrodku. Znak ten pojawia się po raz pierwszy na pieczęci Henryka II Pobożnego, używanej w latach 1224–1240. Zanim wrócił na tarczę województwa, dwukrotnie próbowano zastąpić go czymś „bardziej polskim” — a pierwszą flagę regionu trzeba było uchylić po skardze wojewody.
Flag
Not available
Coat of Arms
Not available
Herb — czarny orzeł z przepaską sierpową i krzyżem, w polu złotym.
W polu złotym orzeł czarny; przez tułów i skrzydła orła przepaska sierpowa srebrna, na niej pośrodku takiż krzyż.
Tak brzmi opis urzędowy. „Takiż” znaczy tu: tej samej barwy co przepaska, czyli srebrny. Spotyka się też sformułowanie, że krzyż jest na przepasce zaćwieczony — to termin heraldyczny na figurę osadzoną na innej figurze. Orzeł nie ma korony.
Herb ustanowiła uchwała nr XVIII/305/2000 Sejmiku Województwa Dolnośląskiego z 25 lutego 2000 roku. Nie był to jednak koniec sprawy: Komisja Heraldyczna przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji już wtedy zgłosiła uwagi do samego rysunku orła, a powtórzyła je w 2009 roku.
Na czym polegały, wyjaśnił członek komisji Alfred Znamierowski: „orły z tego okresu miały pierścień, szerzej rozczapierzone szpony, a ich ogon miał 5 piór”. Chodziło więc nie o samo godło — czarnego orła z przepaską nikt nie podważał — tylko o wierność rysunku wzorom z epoki.
Poprawiony wzór orła radni przyjęli uchwałą nr XLIII/696/09 z 23 lipca 2009 roku. Komisja Heraldyczna zaopiniowała go pozytywnie 9 października, minister spraw wewnętrznych i administracji 28 października, a herb i flagę heraldyczną ustanowiła ostatecznie uchwała nr XLVII/810/09 z 17 grudnia 2009 roku. Koncepcję przedstawił prof. Marek Górny z Uniwersytetu Wrocławskiego.
Herb pojawia się po raz pierwszy na pieczęci pieszej Henryka II Pobożnego, której książę używał w latach 1224–1240. W otoku widniał napis, w tłumaczeniu: „Pieczęć Henryka, syna księcia Śląska”. Henryk posługiwał się nią jeszcze za życia ojca, do 1238 roku, a potem jako dziedzic księstwa.
Sierpowa przepaska z krzyżem nie jest dodatkiem ozdobnym. To rodowy znak Henryka I Brodatego, zwany zgorzelcem, który Henryk II odziedziczył po ojcu. Samego orła dodał, jak podają źródła, Henryk II.
Bywa on tłumaczony jako symbol potęgi Śląska i jego przewagi nad innymi dzielnicami Polski — warto jednak wiedzieć, że ta interpretacja figuruje w źródłach bez odsyłacza, więc lepiej traktować ją jako tradycję niż ustalenie. Bezsporne jest natomiast to, co odnotowuje Alfred Znamierowski: herb z czasem stał się godłem całego Dolnego Śląska.
Znak powtarza się na pieczęciach kolejnych książąt dolnośląskich: wrocławskich (Henryk III Biały, Henryk IV Prawy), legnickich (Bolesław II Rogatka, Henryk V Brzuchaty, Bolesław III Rozrzutny), głogowskich (Konrad I, Henryk III), a także świdnickich, jaworskich i ziębickich (Bolko I Surowy, Bernard, Henryk I jaworski, Bolko II Mały).
Nie wszyscy nosili go identycznie. W drugiej połowie XIV wieku niektórzy pomijali krzyż — tak było w księstwie oleśnickim i brzeskim. W miarę kolejnych podziałów zmieniały się też barwy: w księstwie świdnickim w polu srebrnym umieszczano orła przepołowionego czarno-czerwonego z przepaską, a w ziębickim orła czerwono-czarnego. Chorągiew księcia oleśnickiego Konrada VII Białego, zdobytą pod Grunwaldem, znamy z malunku z 1448 roku w Banderia Prutenorum.
Orzeł dolnośląski nie był koronowany, choć w późniejszych stylizacjach herbów związanych z regionem dodawano mu na głowie złotą koronę.
Śląsk ma dwa orły i łatwo je pomylić. Dolnośląski jest czarny w polu złotym, z przepaską. Górnośląski — ten z herbu województwa śląskiego — jest złoty w polu błękitnym i przepaski nie ma w ogóle. Dwa różne znaki, dwie różne dynastyczne linie Piastów.
Zanim orzeł Henryków wrócił na tarczę województwa, dwukrotnie próbowano go zastąpić. Rzecz warto opowiedzieć, bo oba pomysły opierały się na nieporozumieniu heraldycznym.
Zwolennicy „polskiego elementu” w symbolach regionu, z Marią Berny (SLD) na czele, chcieli — żeby odciąć się od niemieckiej przeszłości — przyjąć za herb województwa herb książąt brzesko-legnickich, na którego czterech polach naprzemiennie występują orzeł śląski i szachownica biało-czerwona.
Kłopot w tym, że owe szachownice nie miały z polskością nic wspólnego: wyrażały pretensje tych książąt do Moraw. Biel i czerwień znalazły się tam z powodów, które z barwami narodowymi się nie łączą.
Od tego pomysłu odwiedziono polityków w następstwie szeroko zakrojonej akcji społecznej „Gazety Wyborczej” pod hasłem „Jestem Dolnoślązakiem”. W zamian chcieli oni przyjąć herb nagrobny Henryka IV Prawego, zwanego Probusem: białego orła w złotej koronie na czerwonym polu.
I znowu ten sam problem. Ten akurat znak nie wyrażał przynależności do Polski, tylko dążenie księcia do zostania królem Polski — co jest czymś zupełnie innym.
Ostatecznie symbolem Dolnego Śląska został herb największych książąt śląskich, Henryka Brodatego i Henryka Pobożnego, bez zbędnych dodatków.
Flaga — płat złoty 5:8 z godłem herbowym pośrodku.
Pierwszą flagę przyjęto uchwałą nr XXVI/483/2000 z 27 października 2000 roku. Przedstawiała dwa poziome pasy — górny biały, dolny czerwony — a na nich herb województwa, czyli czarnego orła na złotej tarczy.
Innymi słowy: była to flaga państwowa z dołożonym herbem. Komisja Heraldyczna uznała takie rozwiązanie za „niedopuszczalne” i „niezgodne z zasadami heraldyki”.
Maciej Łagiewski, dyrektor Muzeum Miejskiego we Wrocławiu, zwracał uwagę, że flaga była nieestetyczna — kolory się „gryzą” — a przede wszystkim sprzeczna z polską tradycją heraldyczną i weksylologiczną, według której flaga może składać się jedynie z barw użytych w herbie.
Reguła jest prosta i łatwo ją sprawdzić na tym przykładzie. W herbie dolnośląskim są złoto, czerń i srebro przepaski. Czerwieni nie ma tam w ogóle — a stanowiła ona połowę płata.
Sprawa skończyła się w trybie nadzorczym. Wojewoda Dolnośląski wniósł do sejmiku skargę, a sejmik uchwałą nr XXI/298/08 z 31 stycznia 2008 roku uwzględnił ją w całości i uchylił uchwałę o fladze i proporcu.
Nową flagę ustanowiono uchwałą nr XXXI/496/08 z 30 października 2008 roku, lecz i ona dostała opinię negatywną. Dopiero projekt zaproponowany przez marszałka Marka Łapińskiego i przyjęty 23 lipca 2009 roku przeszedł przez komisję, a flagę ustanowiła uchwała z 17 grudnia 2009 roku.
Obecna flaga to płat złoty (żółty) o proporcjach 5:8 z godłem herbowym Dolnego Śląska umieszczonym pośrodku; istnieją wersje pozioma i pionowa. Akt nazywa ją flagą heraldyczną — czyli taką, która powtarza barwę pola i godło herbu, zamiast dokładać własny układ pasów. Dokładnie to, czego zabrakło w 2000 roku.
Niewiele polskich godeł ziemskich zrobiło taką karierę. Czarnego orła ze zgorzelcem przyjęły do herbów swoich dużych jednostek administracyjnych władze Królestwa Prus — prowincji Śląsk i prowincji Dolny Śląsk — oraz Cesarstwa Austriackiego dla prowincji Śląsk Austriacki. W okresie międzywojennym znalazł się w średnim i wielkim herbie Czechosłowacji.
W 1993 roku czarny orzeł ze zgorzelcem i koroną na głowie, symbolizujący Śląsk, wszedł do herbu Czech. Przy okazji ciekawostka terminologiczna: w heraldyce czeskiej orel ma dwie głowy, a orlice jedną — śląski jest więc czeską orlicą.
W 1957 roku ukoronowany orzeł śląski trafił do herbu Liechtensteinu. Nawiązuje on do księstw opawskiego i karniowskiego, których władcą został Karol I Liechtenstein w 1613 i 1623 roku. Godło z pieczęci trzynastowiecznego księcia wrocławskiego widnieje więc dziś w herbie państwa nad Renem.
W polu złotym czarnego orła, przez którego tułów i skrzydła biegnie srebrna przepaska sierpowa, a na niej pośrodku srebrny krzyż. Orzeł nie ma korony. Obecny wzór ustanowiła uchwała nr XLVII/810/09 Sejmiku Województwa Dolnośląskiego z 17 grudnia 2009 roku.
Barwami i przepaską. Orzeł dolnośląski jest czarny w polu złotym i ma przez skrzydła srebrną przepaskę sierpową z krzyżem. Orzeł górnośląski, który nosi województwo śląskie, jest złoty w polu błękitnym i przepaski nie ma.
To rodowy znak Henryka I Brodatego, zwany zgorzelcem. Jego syn Henryk II Pobożny odziedziczył ten znak po ojcu i to na jego pieczęci pieszej, używanej w latach 1224–1240, herb pojawia się po raz pierwszy.
Pierwsza flaga miała dwa pasy, biały i czerwony, z herbem województwa — czyli była flagą państwową z dołożonym herbem. Komisja Heraldyczna uznała takie rozwiązanie za niedopuszczalne i niezgodne z zasadami heraldyki, a sejmik uchylił uchwałę o fladze 31 stycznia 2008 roku po uwzględnieniu skargi Wojewody Dolnośląskiego.
Poza Dolnym Śląskiem przyjęły go pruskie prowincje Śląsk i Dolny Śląsk, austriacki Śląsk, a w okresie międzywojennym średni i wielki herb Czechosłowacji. Od 1993 roku czarny orzeł ze zgorzelcem symbolizuje Śląsk w herbie Czech, a od 1957 roku ukoronowany orzeł śląski występuje w herbie Liechtensteinu.
Ostatni przegląd redakcji Emblema Mundi: 24 września 2026.