Województwo · Polska
Srebrny orzeł ze złotą przepaską na skrzydłach, w polu czerwonym. Nie jest to „prawie” godło państwowe — jest to jego pierwowzór: wzór wzięto z pieczęci majestatycznej Przemysła II, koronowanego w Gnieźnie 26 czerwca 1295 roku, a wizerunek z tej pieczęci uchodzi za najstarsze znane użycie polskiego godła. Orzeł województwa jest jednak uszczerbiony: świadomie pozbawiony korony.
Flag
Not available
Coat of Arms
Not available
Herb — srebrny orzeł ze złotą przepaską, w polu czerwonym.
W polu czerwonym orzeł srebrny, z przepaską złotą na skrzydłach, złotym dziobem zwróconym w prawo, złotymi nogami i złotą przewiązką na ogonie, w polu czerwonym umieszczony na planie trójkątnej gotyckiej tarczy herbowej.
Opis jest wyjątkowo szczegółowy jak na herb wojewódzki. Wymienia nie tylko barwę pola i godła, ale i cztery osobne elementy złote: przepaskę na skrzydłach, dziób, nogi oraz przewiązkę na ogonie. Wskazuje nawet kształt tarczy — trójkątnej, gotyckiej — czego większość uchwał wojewódzkich nie robi.
Herb ustanowiła uchwała nr XX/306/2000 Sejmiku Województwa Wielkopolskiego z 31 stycznia 2000 roku, tą samą uchwałą co flagę.
Warto to wyjaśnić raz, bo wraca przy fladze. W heraldyce strony tarczy określa się z punktu widzenia rycerza, który trzyma ją przed sobą, a nie widza. Prawa strona tarczy to więc lewa strona obrazka. Orzeł „zwrócony w prawo” patrzy zatem w lewo dla nas — i tak samo czyta się położenie godła na fladze.
Najważniejsze słowo tej strony brzmi uszczerbiony. Źródła opisujące herb województwa wielkopolskiego używają go wprost: jest to orzeł uszczerbiony, czyli pozbawiony korony, wzorowany na herbie z pieczęci majestatycznej Przemysła II.
Uszczerbienie to wprowadzenie w herbie zmiany, która ma go odróżniać od wersji podstawowej. W heraldyce zachodniej bywało rozumiane jako kara i przybierało postać czarnych znamion kładzionych na tarczy; w heraldyce polskiej ten system się nie przyjął i uszczerbienie polega po prostu na dodaniu lub odjęciu elementu.
Tu odjęto koronę — i to jest cała różnica między herbem województwa a godłem Rzeczypospolitej. Nie jest to więc „podobieństwo”, tylko świadomy zabieg heraldyczny o własnej nazwie, wykonany po to, żeby znaku regionu nie brać za znak państwa.
Tę samą drogę wybrało województwo mazowieckie, którego orzeł również jest biały, czerwony w polu i bez korony. Wielkopolski różni się od niego złotą przepaską na skrzydłach i przewiązką na ogonie.
Przemysł II urodził się 14 października 1257 roku w Poznaniu i był ostatnim męskim przedstawicielem wielkopolskiej linii Piastów. Po śmierci księcia gdańskiego Mściwoja II objął w 1294 roku Pomorze Gdańskie, zgodnie z układem kępińskim z 1282 roku — co wzmocniło jego pozycję na tyle, by sięgnąć po koronę.
Koronacja odbyła się 26 czerwca 1295 roku w Gnieźnie, a przewodził jej arcybiskup Jakub Świnka. Na pieczęci używanej po koronacji umieszczono napis, który mówi wprost, o co w tym chodziło:
Reddidit ipse pronis victricia signa Polonis
— Sam wszechpotężny zwrócił Polakom ich zwycięskie znaki.
W rzeczywistości władza Przemysła obejmowała jedynie Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie. Siedem i pół miesiąca po koronacji, 8 lutego 1296 roku, król został zamordowany w Rogoźnie podczas nieudanej próby porwania.
Znaczenie tej pieczęci wykracza daleko poza Wielkopolskę. Wizerunek orła z pieczęci majestatycznej z 1295 roku uchodzi za najstarsze znane użycie polskiego godła państwowego; datę koronacji podaje się wręcz jako datę powstania pierwszej wersji herbu Polski.
Z tej samej pieczęci pochodzi też korona otwarta, bez krzyża, którą nosi dzisiejszy orzeł państwowy — i to akurat bywało przedmiotem krytyki, bo część heraldyków uważała, że wzorem powinna być zamknięta korona Chrobrego.
Warto odróżnić dwie rzeczy, bo łatwo je pomylić. Orzeł jako godło książęce pojawia się wcześniej: po raz pierwszy na konnej pieczęci Kazimierza I opolsko-raciborskiego z 1222 roku, o czym mowa na stronie o herbie województwa śląskiego. Orzeł jako godło państwa polskiego zaczyna się natomiast w Gnieźnie w 1295 roku.
Wielkopolska nie zawsze miała w herbie ptaka. Pierwotnym herbem Wielkopolski właściwej — czyli województw kaliskiego i poznańskiego — było coś zupełnie innego.
Herb przedstawiał w polu szachowanym srebrno-czerwonym czarną głowę żubra (bawołu, tura) w złotej koronie między rogami i ze złotym kolcem w nozdrzach. Zapisał go Jan Długosz w Klejnotach:
Ziemia kaliska czwarta, nosi ukoronowaną głowę żubra, z pierścieniem zwisającym z nosa, na szachownicy częściowo białej, a częściowo czerwonej.
Nie był to znak lokalny: w latach 1386–1501 stanowił element herbu Korony Królestwa Polskiego. Przetrwał jako herb województwa kaliskiego od 1314 do 1793 roku, a potem jeszcze w Królestwie Kongresowym i w guberni kaliskiej.
Herbem województwa poznańskiego był natomiast biały orzeł bez korony w polu czerwonym, w stylu piastowskim z czasów Przemysła II. Marcin Bielski zapisał w swojej Kronice polskiej z 1597 roku: „Woiewodztwo Poznáńskie nośi ná choragwi Orła białłego bez Korony, w cżerwonym polu”.
Jest tu jeden szczegół wart odnotowania: herb kontynuuje tradycję ziemi poznańskiej, ale po włączeniu jej do Korony orzeł poznański zwrócił się w heraldyczną prawą stronę. Zmiana kierunku nie jest w heraldyce drobiazgiem — to jedna z klasycznych form uszczerbienia bądź odróżnienia herbu.
W 1928 roku Sejmik Krajowy Poznański uchwalił herb łączący oba te znaki: orła piastowskiego z herbu województwa poznańskiego z tarczą na piersi, a na niej herb województwa kaliskiego — czyli żubrzą głowę na szachownicy. Herb ten nie uzyskał zatwierdzenia.
Był to zresztą ten sam rok, w którym nie doczekał zatwierdzenia projekt herbu województwa śląskiego. Herby wojewódzkie II Rzeczypospolitej miały zostać ustanowione jednym rozporządzeniem, które nigdy nie weszło w życie.
Flaga — czerwony kwadrat z orłem przy drzewcu, reszta biała, płat ścięty.
Flagą Województwa Wielkopolskiego jest płat w formie trapezu prostokątnego, w prawej części w formie kwadratu w kolorze czerwonym zawarty jest wizerunek orła. Część lewa pozostaje w kolorze białym.
To nie jest prostokąt. Wszystkie pozostałe województwa mają flagi prostokątne, najczęściej o proporcjach 5:8; Wielkopolska ma trapez, w którym płat zwęża się ku wolnemu końcowi. Proporcje całości to 5:11: czerwony kwadrat 5:5 przy drzewcu, a dalej biały trapez 5:6, którego krawędź górna jest dwa razy dłuższa od dolnej.
Uwaga na słowo „prawa” w opisie urzędowym: jak wyżej, chodzi o stronę heraldyczną, czyli tę przy drzewcu — dla patrzącego lewą. Dlatego w niektórych opisach ta sama część nazywana bywa lewą.
Wizerunek orła w czerwonym kwadracie jest identyczny z tym z herbu. Urząd marszałkowski wywodzi go wprost od pieczęci majestatycznej króla Przemysła II i dodaje, że sam element orła pojawił się już w 1290 roku, na pięć lat przed koronacją, i był wtedy dobrze kojarzony ze starą polską dynastią Piastów.
W polu czerwonym srebrnego orła ze złotą przepaską na skrzydłach, złotym dziobem zwróconym w prawo, złotymi nogami i złotą przewiązką na ogonie, na planie trójkątnej gotyckiej tarczy herbowej. Herb ustanowiła uchwała nr XX/306/2000 Sejmiku Województwa Wielkopolskiego z 31 stycznia 2000 roku.
Uszczerbienie to zmiana odróżniająca herb od wersji podstawowej; w heraldyce polskiej polega na dodaniu lub odjęciu elementu z tarczy. Orzeł wielkopolski jest uszczerbiony, bo pozbawiono go korony — właśnie po to, by nie mylił się z godłem państwowym.
Wzorowano go na herbie z pieczęci majestatycznej Przemysła II, koronowanego na króla Polski 26 czerwca 1295 roku w Gnieźnie. Wizerunek orła z tej pieczęci uchodzi za najstarsze znane użycie polskiego godła państwowego.
Nie. Pierwotnym herbem Wielkopolski właściwej była czarna głowa żubra w złotej koronie między rogami, ze złotym kolcem w nozdrzach, w polu szachowanym srebrno-czerwonym. Opisał ją Jan Długosz w Klejnotach. Orzeł biały bez korony był natomiast herbem województwa poznańskiego.
Taki kształt ustalił sejmik w 2000 roku: płat w formie trapezu prostokątnego, w części przy drzewcu czerwony kwadrat z orłem, pozostała część biała. Jest to jedyna flaga wojewódzka w Polsce, która nie jest prostokątem.
Ostatni przegląd redakcji Emblema Mundi: 24 września 2026.